Dược liệu là linh hồn của Đông y, nhưng trong Đông y hiện đại, linh hồn ấy chỉ thực sự “sống” khi được soi chiếu bằng khoa học hoạt chất và con đường sinh học.
Tại Viện Y Dược Việt, dược liệu không dừng lại ở khái niệm cây thuốc theo kinh nghiệm cổ truyền, mà được tiếp cận như một hệ thống dược học hiện đại, có cơ chế tác động rõ ràng, có khả năng kiểm chứng, lặp lại và cá thể hóa điều trị.
Ở góc độ phổ thông, người bệnh thường hiểu dược liệu là thuốc nam, thuốc bắc, là những vị thuốc quen thuộc dùng để bồi bổ, giảm đau, chống viêm, giải độc. Tuy nhiên, mỗi dược liệu thực chất là một “kho hoạt chất tự nhiên”. Những hoạt chất này sau khi vào cơ thể sẽ tham gia vào các con đường sinh học như chống viêm, chống oxy hóa, điều hòa miễn dịch, bảo vệ tế bào và thúc đẩy tái tạo mô.
Cách hiểu này giúp người bệnh nhận thức rõ hơn rằng Đông y không mơ hồ, mà có nền tảng sinh học cụ thể.
Ở mức độ khoa học ứng dụng, Viện Y Dược Việt tập trung nghiên cứu, định danh và chuẩn hóa hoạt chất trong dược liệu. Các nhóm hoạt chất như Flavonoid, Saponin, Alkaloid, Polysaccharide, Terpenoid… được phân tích để làm rõ tác dụng sinh học chủ đạo. Thay vì chỉ nói “bổ khí, hoạt huyết, thanh nhiệt”, các tác dụng này được diễn giải bằng ngôn ngữ khoa học như: ức chế các cytokine viêm, điều hòa trục miễn dịch, bảo vệ ty thể, cải thiện vi tuần hoàn, hoặc điều chỉnh stress oxy hóa. Nhờ đó, dược liệu được đặt vào đúng vị trí trong phác đồ điều trị hiện đại.
Ở tầng hàn lâm, Đông y hiện đại tại Viện Y Dược Việt tiếp cận dược liệu theo mô hình “đa hoạt chất – đa đích – đa con đường sinh học”. Một bài thuốc không tác động lên một điểm đơn lẻ, mà cùng lúc điều chỉnh nhiều mạng lưới sinh học như con đường viêm mạn tính, con đường apoptosis, con đường tín hiệu miễn dịch và chuyển hóa năng lượng.
Cách tiếp cận này đặc biệt phù hợp với các bệnh mạn tính, thoái hóa, rối loạn miễn dịch và ung thư, vốn không thể giải quyết bằng một hoạt chất đơn lẻ.
Điểm khác biệt quan trọng là sự liên thông giữa lý luận Đông y và sinh học hiện đại. Khái niệm “chính khí” được hiểu như năng lực miễn dịch và khả năng tự điều chỉnh của cơ thể. “Huyết ứ” được diễn giải bằng rối loạn vi tuần hoàn và phản ứng viêm kéo dài. “Can uất” hay “Tỳ hư” được liên hệ với trục thần kinh – nội tiết – miễn dịch và rối loạn chuyển hóa.
Trên nền tảng đó, dược liệu được lựa chọn không chỉ theo kinh nghiệm cổ phương, mà còn dựa trên mục tiêu tác động sinh học cụ thể.
Trong thực hành điều trị, Viện Y Dược Việt kết hợp dược liệu đã được chuẩn hóa hoạt chất với chẩn đoán lâm sàng và cận lâm sàng hiện đại. Dược liệu không thay thế một cách cực đoan Tây y, mà đóng vai trò nền tảng điều hòa, hỗ trợ, giảm tác dụng phụ và nâng cao hiệu quả điều trị tổng thể. Đây là mô hình Đông – Tây y kết hợp dựa trên bằng chứng, trong đó dược liệu là trung tâm kết nối giữa truyền thống và khoa học.
Tóm lại, việc nghiên cứu hoạt chất và con đường sinh học đã đưa dược liệu từ kinh nghiệm cổ truyền bước vào không gian của y học chính xác. Tại Viện Y Dược Việt, Đông y hiện đại không chỉ “biện chứng luận trị” bằng ngôn ngữ cổ điển, mà còn được giải mã bằng sinh học phân tử và khoa học hệ thống. Điều này khẳng định rằng dược liệu không phải là quá khứ, mà là nền tảng cho một tương lai y học toàn diện, khoa học, nhân văn và bền vững.