Có những sai lầm không đến từ thiếu hiểu biết, mà đến từ một chữ: “để mai”. Một cơn đau họng để vài ngày, một cơn ho nghĩ rằng “rồi sẽ tự hết”, một đợt tăng huyết áp thoáng qua không đo lại…
Sự trễ nải rất nhỏ trong hành vi, nhưng rất dài trong hệ quả. Từ một bệnh cấp tính – vốn có thể điều trị dứt điểm – nó lặng lẽ chuyển mình thành bệnh mạn tính, đồng hành cùng ta suốt đời.
- Góc nhìn phổ thông: Vì sao “chậm một chút” lại nguy hiểm?
Bệnh cấp tính giống như một đám cháy nhỏ. Nếu dập sớm, ngọn lửa tắt nhanh. Nếu chần chừ, nó cháy lan, ăn sâu vào cấu trúc ngôi nhà.
Ví dụ:
– Viêm họng cấp điều trị không đủ liều có thể thành viêm họng mạn.
– Viêm dạ dày do vi khuẩn không xử lý triệt để có thể dẫn đến loét, thậm chí biến đổi tế bào lâu dài.
– Tăng đường huyết thoáng qua nhưng không kiểm soát dần dần hình thành bệnh lý chuyển hoá.
Cơ thể con người có khả năng tự phục hồi mạnh mẽ. Nhưng nếu tình trạng viêm, nhiễm, rối loạn chuyển hoá kéo dài, cơ chế thích nghi sẽ thay đổi cấu trúc mô – và khi cấu trúc thay đổi, bệnh không còn “cấp” nữa mà đã thành “mạn”.
- Theo Tây y: Cơ chế sinh học của sự chuyển mạn:
Trong y học hiện đại, bệnh mạn tính thường gắn với khái niệm:
- Viêm mạn tính mức độ thấp (chronic low-grade inflammation).
- Tái cấu trúc mô (tissue remodeling).
- Rối loạn điều hoà miễn dịch và nội tiết.
Ví dụ điển hình là hen phế quản. Ban đầu chỉ là viêm cấp đường thở. Nhưng nếu viêm lặp đi lặp lại, lớp niêm mạc dày lên, cơ trơn phế quản phì đại, cấu trúc đường thở thay đổi – hình thành hen mạn.
Trong bệnh lý tim mạch, một đợt tăng huyết áp ngắn chưa nguy hiểm. Nhưng nếu lặp đi lặp lại, thành mạch dày lên, xơ vữa hình thành – cấu trúc mạch máu bị “lập trình lại”.
Ở mức tế bào, các cytokine viêm kéo dài sẽ:
- Hoạt hoá gen gây xơ hoá.
- Tăng stress oxy hoá.
- Làm thay đổi biểu hiện epigenetic.
Khi đó, bệnh không chỉ là triệu chứng, mà là sự biến đổi sinh học bền vững.
- Theo Đông y: Chính khí suy – tà khí lưu:
Trong y học cổ truyền, bệnh cấp tính thường là tà khí thực thịnh. Nếu chính khí mạnh, tà khí bị đẩy ra nhanh chóng. Nhưng khi:
- Không điều trị kịp thời.
- Điều trị sai phương pháp.
- Cơ thể suy nhược.
Thì tà khí không được giải trừ mà “lưu trú” trong kinh lạc, tạng phủ.
* Sách cổ mô tả: “Tà chi sở tấu, kỳ khí tất hư.”
Khi chính khí suy yếu, bệnh từ biểu nhập lý, từ thực chuyển hư. Lúc ấy không còn sốt cao rầm rộ, mà là mệt mỏi kéo dài, âm ỉ, tái phát. Đó là mạn tính.
Đông y nhìn bệnh mạn không chỉ là tổn thương cơ quan, mà là mất cân bằng âm dương, khí huyết, tạng phủ. Nếu không điều chỉnh từ gốc – dưỡng chính, bổ hư – thì bệnh sẽ dây dưa.
- Từ phổ thông đến hàn lâm: Sự gặp nhau của hai nền y học:
Điều thú vị là Đông và Tây y gặp nhau ở một điểm:
– Tây y nói về viêm mạn tính âm ỉ.
– Đông y nói về tà khí lưu luyến – chính khí bất túc.
+ Cả hai đều thừa nhận:
Nếu cơ thể không được phục hồi hoàn toàn sau một đợt bệnh cấp, nguy cơ mạn tính hoá tăng cao.
Ngày nay, các nghiên cứu về miễn dịch học, hệ vi sinh đường ruột, trục não – ruột – miễn dịch, epigenetics… đều cho thấy: Sự kéo dài của viêm nhẹ và rối loạn chuyển hoá chính là nền tảng của bệnh mạn.
Đó là cây cầu nối Đông – Tây: bảo tồn chính khí cũng chính là tối ưu hoá miễn dịch, chuyển hoá và cân bằng nội môi.
- Những ví dụ điển hình của “trễ nãi”:
– Cảm cúm không nghỉ ngơi đầy đủ → viêm phế quản mạn.
– Đau dạ dày tái phát → viêm teo niêm mạc.
– Đường huyết tiền đái tháo đường không kiểm soát → đái tháo đường type 2.
– Stress kéo dài → rối loạn lo âu, trầm cảm mạn.
Bệnh mạn không xuất hiện đột ngột. Nó được “nuôi” bằng sự chủ quan lặp đi lặp lại.
- Lời khuyên thiết thực:
+ Điều trị bệnh cấp phải đủ liều – đủ thời gian. Không tự ý ngưng thuốc khi thấy đỡ.
+ Theo dõi lại sau khi khỏi. Khỏi triệu chứng chưa chắc đã khỏi sinh học. Cần tái khám, kiểm tra chỉ số cần thiết.
+ Nghỉ ngơi đúng mức. Trong bệnh cấp, nghỉ ngơi không phải yếu đuối, mà là chiến lược sinh học để miễn dịch hoàn tất nhiệm vụ.
+ Chăm sóc chính khí/ tăng cường miễn dịch:
- Ngủ đủ giấc.
- Ăn cân bằng.
- Tập luyện vừa sức.
- Kiểm soát stress.
+ Đừng chờ “đau nhiều” mới đi khám: Bệnh mạn thường ít ồn ào nhưng âm thầm phá huỷ.
Bệnh cấp tính giống như tiếng chuông cảnh báo. Nếu ta lắng nghe và hành động, nó chỉ là một bài học ngắn. Nếu ta bỏ qua, nó trở thành người bạn đồng hành không mời mà đến.
Y học hiện đại gọi đó là viêm mạn, tái cấu trúc mô, biến đổi gen biểu hiện.
Y học cổ truyền gọi đó là tà khí lưu, chính khí suy.
Nhưng trong cả hai hệ thống, cội rễ đều nằm ở thái độ: Tôn trọng những tín hiệu nhỏ của cơ thể.
Sự trễ nãi một chút – đôi khi là khởi đầu của một đời bệnh lý. Sự kịp thời một chút – có thể là khởi đầu của một đời khoẻ mạnh.
Đặt hẹn khám chữa bệnh/ tư vấn sức khỏe Đông Tây y kết hợp Y Dược Bách Phương tại đường link: https://youmed.vn/dat-kham/bac-si/y-duoc-bach-phuong-kuml hoặc gọi điện thoại đến 1900-2805 đặt hẹn. Chân thành cám ơn.