Trong gia đình, người cao tuổi thường không kêu đau ngay khi bệnh bắt đầu.
Bệnh đến bằng những lệch nhịp rất nhỏ của đời sống: bữa ăn nhạt dần, giấc ngủ chập chờn, bước chân chậm lại, trí nhớ rời rạc, ánh mắt kém linh hoạt, tiếng nói ngắn hơi.
Minh triết chăm sóc người già nằm ở chỗ nhận ra cái “lệch” trước khi thấy cái “gãy”; bởi bệnh không đến như cơn bão, mà đến như mưa dầm – bào mòn chính khí từng ngày.
1) Khoa học phổ thông: nhìn từ sinh hoạt hằng ngày:
Gia đình có thể nhận biết sớm bệnh qua 5 trụ cột: ăn – ngủ – vận động – cảm xúc – trí nhớ.
- Ăn uống đổi khác: ăn kém, đầy bụng, sụt cân → gợi ý rối loạn tiêu hoá, suy dinh dưỡng, trầm cảm người già.
- Ngủ kém: khó ngủ, thức đêm → liên quan rối loạn thần kinh thực vật, tim mạch, nội tiết.
- Vận động giảm: đi chậm, dễ ngã, run tay → thoái hoá cơ xương khớp, bệnh thần kinh.
- Cảm xúc lệch nhịp: cáu gắt, buồn rầu, lặng im → trầm cảm, đau mạn tính, cô đơn.
- Trí nhớ suy: hay quên, lẫn lộn → suy giảm nhận thức, sa sút trí tuệ giai đoạn sớm.
Nhận ra sớm những thay đổi “nhỏ mà khác thường” là bước phòng bệnh đầu tiên.
2) Khoa học cơ sở – cơ chế sinh học: Lão hoá làm giảm dự trữ sinh lý của cơ thể:
- Miễn dịch suy (immunosenescence): tăng nguy cơ nhiễm trùng, viêm mạn tính mức thấp (inflammaging).
- Nội tiết giảm: suy trục HPA, giảm hormon sinh dục → mệt mỏi, mất ngủ, loãng xương.
- Cơ – xương khớp thoái hoá: mất khối cơ (sarcopenia), giảm mật độ xương → yếu, dễ ngã.
- Mạch máu xơ cứng: giảm đàn hồi nội mô → tăng nguy cơ tăng huyết áp, đột quỵ.
- Thần kinh thoái hoá: suy giảm dẫn truyền synap → chậm phản xạ, giảm trí nhớ.
Vì “dự trữ” thấp, một thay đổi nhỏ về hành vi có thể là biểu hiện sớm của bệnh nền đang hình thành.
3) Khoa học hàn lâm: từ sinh học phân tử đến hệ thống: Ở mức hàn lâm, bệnh người cao tuổi liên quan đến:
- Stress oxy hoá – tổn thương ty thể: giảm năng lượng tế bào, tăng mệt mỏi.
- Viêm mạn tính mức thấp: rối loạn điều hoà cytokine, thúc đẩy xơ vữa, thoái hoá thần kinh.
- Rối loạn trục não – ruột – miễn dịch: thay đổi hệ vi sinh ảnh hưởng tiêu hoá, tâm trạng, miễn dịch.
- Mất cân bằng mạng lưới sinh học (systems biology): bệnh không còn là một cơ quan, mà là rối loạn tương tác giữa tim mạch – thần kinh – nội tiết – miễn dịch.
Vì vậy, nhận bệnh sớm cần nhìn toàn hệ chứ không chỉ một triệu chứng lẻ.
4) Lý Dịch: bệnh khởi từ “vi biến”: Dịch học dạy: mọi biến cố đều khởi từ vi biến. Khi âm – dương mất điều hoà, bệnh xuất hiện:
- Âm thịnh – dương suy: lạnh, mệt, ngủ nhiều mà không khoẻ → chính khí suy.
- Dương vượng – âm hao: bứt rứt, nóng trong, mất ngủ → hao tổn tân dịch, huyết.
- Khí trệ: ăn không tiêu, thở ngắn, buồn bực → uất kết Tâm – Can.
- Huyết ứ: đau mạn tính, tê bì, sắc mặt sạm → tuần hoàn trì trệ.
Người thuận Dịch không đợi “hung” mới sửa, mà sửa từ khi quẻ còn “cát”: điều chỉnh ăn – ngủ – vận động – cảm xúc theo thuận thời, thuận khí, thuận tâm.
5) Minh triết ứng dụng cho gia đình: Hãy “xem quẻ đời sống” mỗi ngày:
- Hôm nay ăn có khác hôm qua không?
- Ngủ có lệch nhịp không?
- Đi đứng có chậm hơn không?
- Tâm tính có đổi khác không?
- Trí nhớ có rời rạc hơn không?
Chăm sóc người cao tuổi không chỉ là cho thuốc, mà là giữ nhịp điều hoà của đời sống: bữa ăn ấm – đủ – dễ tiêu; giấc ngủ đúng giờ; vận động nhẹ đều; trò chuyện thường xuyên; tạo niềm vui nhỏ mỗi ngày. Đó là dưỡng sinh theo Dịch: phòng bệnh khi bệnh chưa thành hình.
* Kết luận minh triết:
Nhận ra bệnh từ những lệch nhịp nhỏ là trí tuệ của khoa học. Sửa lệch từ khi chưa thành bệnh là đạo của Dịch. Con cháu thấy sớm một dấu hiệu, người già thêm một quãng an yên.
Đặt hẹn khám chữa bệnh/ tư vấn sức khỏe Đông Tây y kết hợp Y Dược Bách Phương tại đường link: https://youmed.vn/dat-kham/bac-si/y-duoc-bach-phuong-kuml hoặc gọi điện thoại đến 1900-2805 đặt hẹn. Chân thành cám ơn.