“ĐI CHO BIẾT – VỀ CHO KHÔN”, triển khai theo mạch từ nhân sinh → y học → đạo nghề → quản trị hệ thống chăm sóc sức khỏe. Văn phong kết hợp triết học phương Đông, y đức hiện đại và tư duy khoa học, phù hợp đăng tải như một bài luận chuyên đề học thuật – nhân văn.
ĐI CHO BIẾT – VỀ CHO KHÔN: Minh triết Y – Dược Bách Phương về hành trình đi – ở – chữa lành bệnh.
MỞ ĐẦU: ĐI KHÔNG PHẢI ĐỂ XA, VỀ KHÔNG PHẢI ĐỂ NHỎ LẠI:
Trong đời người, ai cũng “đi”. Nhưng không phải ai đi cũng biết. Và không phải ai trở về cũng khôn.
Y học cũng vậy.
Có những người học rất nhiều, làm rất lâu, đi rất xa, nhưng khi trở về với bệnh nhân lại trở nên xa lạ. Có những hệ thống y tế mở rộng nhanh chóng, kỹ thuật cao, chi phí lớn, nhưng càng ngày càng xa rời con người – đối tượng vốn dĩ cần được chữa lành, không chỉ điều trị.
Minh triết Y – Dược Bách Phương nhìn hành trình nghề y bằng một câu gọn mà sâu:
Đi cho biết – về cho khôn. Đi là để mở rộng nhận thức. Về là để lắng đọng trí tuệ.
Đi mà không biết, là chạy theo hình thức.
Về mà không khôn, là đánh mất ý nghĩa của cả cuộc đi.
“ĐI CHO BIẾT”: BIẾT GÌ TRONG Y – DƯỢC?
- Biết không chỉ là tích lũy thông tin:
Trong y học hiện đại, “biết” thường bị hiểu lệch thành:
- Biết nhiều phác đồ.
- Biết nhiều thuốc.
- Biết nhiều kỹ thuật.
- Biết nhiều hướng dẫn thực hành.
Nhưng biết thật sự trong minh triết Y – Dược Bách Phương không dừng ở dữ liệu.
Biết là: Biết giới hạn của kiến thức:
- Biết độ bất định của sinh học.
- Biết sự khác biệt giữa người với người.
- Biết rằng không phải bệnh nào cũng “đúng sách”.
Đi học thêm một kỹ thuật mà quên học cách lắng nghe, thì cái biết ấy chỉ là cơ khí.
- Đi để biết thân – tâm – cảnh là một chỉnh thể:
Y – Dược Bách Phương không xem con người là một tập hợp cơ quan rời rạc.
Đi để biết rằng:
– Một lá gan không tồn tại tách rời cảm xúc.
– Một nhịp tim không độc lập với hoàn cảnh sống.
– Một khối u không chỉ sinh ra từ đột biến tế bào, mà còn từ môi trường, lối sống, căng thẳng, cô độc.
Đi là để thấy y học phương Tây rất mạnh về can thiệp, nhưng y học phương Đông rất sâu về điều hòa.
Biết được cả hai, mới gọi là đi cho biết.
- Đi để biết rằng không phải cái gì làm được cũng nên làm:
Càng đi xa trong công nghệ, y học càng đối diện một câu hỏi đạo đức: “Có thể làm” có đồng nghĩa với “nên làm” không?
Không phải ca bệnh nào cũng cần can thiệp tối đa. Không phải chỉ số nào cũng phải kéo về “bình thường” bằng mọi giá.
Đi cho biết là để hiểu:
- Khi nào cần tiến.
- Khi nào nên dừng.
- Khi nào phải lui để giữ người bệnh an toàn.
“VỀ CHO KHÔN”: KHÔN LÀ GÌ TRONG NGHỀ Y?
- Khôn không phải là hơn người khác:
Trong minh triết dân gian, “khôn” thường bị hiểu nhầm là:
- Biết né tránh.
- Biết giữ phần mình.
- Biết thắng trong tranh luận.
Nhưng trong Y – Dược Bách Phương, khôn là:
- Không cần thắng ai.
- Không cần hơn ai.
- Chỉ cần không làm tổn hại người bệnh.
- Khôn là biết nói đủ, biết làm vừa, biết dừng đúng lúc.
- Về là trở lại với con người thật của người bệnh: Sau những chuyến đi dài: hội nghị, công trình nghiên cứu, kỹ thuật cao, mô hình Quốc tế.
Người thầy thuốc cần về lại phòng khám, nơi có: một người bệnh sợ hãi, một gia đình lo lắng, một cơ thể mong manh.
Về cho khôn là:
- Giải thích bằng ngôn ngữ người bệnh hiểu.
- Điều trị theo khả năng người bệnh chịu được.
- Không áp đặt tri thức như quyền lực.
- Khôn là biết giữ mình để còn chữa người:
Một thầy thuốc kiệt sức, cay nghiệt, vô cảm – dù giỏi đến đâu – cũng khó chữa lành.
Minh triết Y – Dược Bách Phương nhấn mạnh: Giữ thân thầy thuốc khỏe. Giữ tâm thầy thuốc lặng. Giữ đạo nghề không méo mó vì áp lực hay lợi ích.
Khôn là không bán rẻ đạo đức để mua thành tích.
ĐI – VỀ TRONG THỰC HÀNH Y – DƯỢC BÁCH PHƯƠNG:
- Đi trong học thuật – về trong nhân văn:
– Đi: cập nhật bằng chứng, guideline, nghiên cứu mới.
– Về: áp dụng có chọn lọc, phù hợp cá thể, không biến bệnh nhân thành “case study”, không biến phác đồ thành “khuôn cứng”.
- Đi trong quản trị – về trong chăm sóc:
Hệ thống y tế có thể học: mô hình nước ngoài, chuẩn hóa Quốc tế, công nghệ số…v.v. Nhưng phải về lại nhu cầu thực của cộng đồng: chi phí chấp nhận được, tiếp cận dễ dàng, tôn trọng văn hóa và tâm lý người bệnh.
- Đi trong phát triển – về trong bền vững:
Phát triển y dược không phải là mở rộng vô hạn, mà là: đủ để phục vụ, đủ để duy trì chất lượng, đủ để không đánh đổi con người.
CẢNH GIỚI CAO NHẤT: ĐI MÀ NHƯ KHÔNG ĐI, VỀ MÀ KHÔNG THU MÌNH
Cảnh giới cao nhất của minh triết này là: Đi mà không lạc mình, về mà không co cụm.
Người thầy thuốc khi đạt đến đó:
- Đi xa nhưng không kiêu.
- Biết nhiều nhưng không khoe.
- Làm lớn nhưng không xa người bệnh.
Y – Dược Bách Phương xem đây là đạo hành nghề:
- Lấy con người làm trung tâm.
- Lấy cân bằng làm phương tiện.
- Lấy bền vững làm mục tiêu.
KẾT LUẬN: MINH TRIẾT ĐỂ ĐI XA MÀ KHÔNG MẤT ĐƯỜNG
“Đi cho biết – về cho khôn” không phải lời khuyên an phận, mà là kim chỉ nam để phát triển có trí tuệ.
Trong y học:
- Đi là cần thiết.
- Về là bắt buộc.
- Không có về, cái đi trở thành vô nghĩa.
Y – Dược Bách Phương chọn con đường:
- Học rộng nhưng hành sâu.
- Phát triển nhưng không đánh mất đạo.
- Chữa bệnh nhưng luôn chữa người.
Vì cuối cùng, y học không tồn tại để chứng minh sự thông minh của thầy thuốc, mà để giữ gìn phẩm giá và sự sống của con người.
(Tựa đề lấy từ thầy Tài – Khởi nghiệp quốc gia. Xin cảm ơn)