Có những bác sĩ được đánh giá rất cao về chuyên môn, đọc bệnh nhanh, xử lý chính xác, phác đồ rõ ràng. Nhưng lạ ở chỗ, vẫn có bệnh nhân sau vài lần khám lại xin đổi sang bác sĩ khác.
Không hẳn vì bác sĩ không giỏi. Đôi khi chỉ đơn giản là… hai bên không “khớp cách giao tiếp”.
Có người khi đi khám muốn được nghe phân tích cặn kẽ: chỉ số này nghĩa là gì, nguy cơ nằm ở đâu, có bao nhiêu hướng điều trị. Họ cần cảm giác mọi thứ được giải thích minh bạch để bản thân yên tâm.
Nhưng cũng có người chỉ cần một câu nhẹ nhàng: “Hiện tại bác vẫn ổn, mình cứ bình tĩnh điều trị nhé.”
Cùng một nội dung, nhưng cách tiếp nhận của mỗi người lại khác nhau hoàn toàn.
Có bác sĩ thiên về lý luận, nói ngắn gọn, đi thẳng vào vấn đề. Cũng có bác sĩ thích tạo sự gần gũi trước rồi mới nói đến chuyên môn. Cả hai đều có tâm và có năng lực, nhưng với một số bệnh nhân, cách giao tiếp ấy lại vô tình tạo nên cảm giác khó chịu hoặc xa cách.
Nhiều người gần đây nhắc đến MBTI như một cách để hiểu sự khác biệt trong tính cách. Dù không phải tiêu chuẩn tuyệt đối của khoa học tâm lý, nó vẫn giúp chúng ta nhận ra một điều khá thú vị: không phải ai làm mình mệt mỏi cũng là người xấu, đôi khi chỉ vì họ suy nghĩ và phản ứng khác mình mà thôi.
Trong môi trường y khoa, điều này càng đáng để lưu tâm. Bởi bệnh nhân không chỉ cần toa thuốc. Họ còn cần cảm giác được thấu hiểu. Và bác sĩ cũng không chỉ chữa bệnh, mà còn phải duy trì giao tiếp hiệu quả giữa áp lực công việc dày đặc mỗi ngày.
Một tình huống rất thường gặp là sự khác biệt giữa người thiên về lý trí và người thiên về cảm xúc.
Có bác sĩ sẽ nói rất thẳng: “Khối u đáp ứng thuốc không tốt, khả năng thời gian tới tiến triển sẽ khó hơn.” Đó là sự thật chuyên môn, không sai. Nhưng với bệnh nhân nhạy cảm, câu nói ấy có thể trở thành cú sốc tinh thần rất lớn.
Ngược lại, nếu bác sĩ diễn đạt quá mềm: “Chúng ta sẽ cố gắng thêm nhé…” Thì một bệnh nhân thiên lý trí lại cảm thấy khó chịu vì không biết chính xác bệnh đang ở giai đoạn nào.
Mâu thuẫn thường xuất hiện khi một bên cần dữ liệu rõ ràng, còn bên kia lại đang cần sự đồng cảm nhiều hơn.
Vì vậy, điều quan trọng không chỉ là nói đúng, mà còn là nói theo cách người đối diện có thể tiếp nhận.
Đôi khi chỉ cần một câu hỏi nhỏ: “Bác muốn nghe chi tiết chuyên môn hay tôi tóm tắt dễ hiểu hơn nhé?” đã giúp cuộc trò chuyện nhẹ nhàng hơn rất nhiều.
Người bệnh cũng vậy. Nếu bản thân dễ lo lắng hoặc nhạy cảm, hoàn toàn có thể nói thật với bác sĩ rằng mình cần được giải thích chậm và nhẹ nhàng hơn.
Một khác biệt khác là giữa người hướng nội và hướng ngoại.
Có những bác sĩ cực kỳ giỏi nhưng ít biểu lộ cảm xúc. Họ khám nhanh, tập trung, ít trò chuyện. Trong mắt nhiều bệnh nhân, điều đó dễ bị hiểu thành lạnh lùng. Trong khi đó, những bệnh nhân hướng ngoại thường thích được hỏi han, muốn chia sẻ nhiều hơn về bản thân và cảm thấy an tâm khi cuộc trò chuyện có sự tương tác. Khi hai kiểu người này gặp nhau, chỉ vài phút đầu tiên đã có thể xuất hiện cảm giác “không hợp”.
Ở chiều ngược lại, cũng có bác sĩ quá hoạt ngôn, trong khi bệnh nhân hướng nội chỉ muốn yên lặng để tiếp nhận thông tin và suy nghĩ.
Thật ra, không phải người ít nói là vô tâm. Và cũng không phải người nói nhiều lúc nào cũng dễ gần. Cách thể hiện sự quan tâm ở mỗi người vốn khác nhau.
Điều thú vị là không có kiểu tính cách nào tốt hơn kiểu nào.
- Người lý trí giúp việc điều trị rõ ràng và quyết đoán.
- Người giàu cảm xúc giúp bệnh nhân thấy được sẻ chia.
- Người nguyên tắc giữ sự an toàn trong chuyên môn.
- Người linh hoạt lại thích nghi rất tốt với tình huống khó khăn.
Trong bệnh viện cũng như ngoài cuộc sống, điều quan trọng không phải phân loại ai đúng ai sai, mà là nhận ra liệu giữa hai người có đang “lệch nhịp” với nhau hay không.
Nhiều khác biệt thật ra có thể được làm dịu chỉ bằng vài điều rất nhỏ:
- Một câu xác nhận nhẹ nhàng,
- Một lời giải thích chậm hơn một chút,
- Hay đơn giản là lắng nghe mà không vội phán xét.
Sau cùng, điều người bệnh nhớ lâu thường không phải tên thuốc hay thuật ngữ chuyên môn. Thứ còn ở lại nhiều nhất lại là cảm giác mình đã được đối xử bằng sự tôn trọng và chân thành. Bởi điều trị hiệu quả không chỉ nằm ở việc đúng phác đồ. Mà còn ở khả năng kết nối được với nhau như những con người.
